Karol Irzykowski był pierwszym polskim krytykiem filmowym i teoretykiem filmu. Jego Dziesiąta muza, wydana w 1924 roku, to pierwsza w Polsce i jedna z pierwszych na całym świecie monografia poświęcona kinu. Okazuje się publikacją prekursorską także z innych powodów, np. autor przewidział tam narodziny kina dźwiękowego. A to nie wszystko. Co ciekawe, niektóre fragmenty nic a nic nie zestarzały się, niewiele trzeba by w nich poprawiać, aby dotyczyły współczesnej sztuki filmowej. Poniżej piąty ze wszystkich trzydziestu pięciu rozdziałów, jakie się tam znalazły.
Oglądanie w sekrecie przed Rzeczywistością. - Lokomotywa z galarety. - Kino słuchowe. - Kino psie. - Świat postawiony na boku optycznym. - "Wiedzieć" jest to "mieć". - Rozfałdowanie się skóry optycznej świata.
Lecz trzeba wpierw określić bliżej i rozruszać samo pojęcie widzialności.
Widziałem raz w kinie manewry angielskich gimnastyków, ich marsze kombinowane, rozsypywanie się w różne figury, np. w gwiazdy itd. Nie wstydzę się przyznać, że podobały mi się w kinie lepiej niż żywe ćwiczenia gimnastyczne, jakich sporo widywałem. W człowieku tkwi chęć oglądania rzeczy i spraw w oderwaniu od rzeczywistości. Czym bezpośredniej ich doznał, tym bardziej rad by je mieć przed sobą jeszcze raz, w formie nieobowiązującej, nieszkodliwej a dokładniejszej. W tym jest jedno ze źródeł sztuki w ogóle (także i nauki). Bo światem do połowy tylko rządzi zasada czynu, druga połowa stoi pod prawami zwierciadła.
